Stop sonder brieke

Marlene Malan

Die einde van 2021 breek aan – die matriekeksamen is op sy rug, en matrikulante sien al die hele jaar uit om die lang beplande matriekvakansie saam met vriende deur te bring.

As ons terugkyk op 2021 was dit vir ons ander ook ʼn uiters moeilike jaar. Daar was soveel uitdagings waarmee ons moes “cope”. Behalwe die uitdagings wat covid-19 meegebring het, het die inperkings ook sommiges gedwing om vir die eerste keer te erken dat hulle in een of ander afhanklikheid vasgevang is. Skielik is huweliksmaats 24 uur per dag met mekaar gekonfronteer, en dit, tesame met die eise wat die kinders en tuisonderrig daagliks stel, kan aanleiding gee daartoe dat jongmense en selfs volwassenes na iets gryp om te “cope”. Die gevaar is dat hierdie kunsmatige hantering strategieë (“coping mechanisms”) dikwels tot ʼn greep van afhanklikheid lei, en kort voor lank bevind jy jou in ʼn afwaartse spiraal wat jou net verder ondertoe trek. Om uit hierdie wurggreep te probeer kom, neem baie moed. Om werklik uit hierdie wurggreep vry te kom, verg professionele hulp. Professionele persone kan jou bystaan om van die afhanklikheid los te breek, sodat jy weer onafhanklikheid en totale vryheid weg van dwelms kan vind.

Jath van der Westhuizen, skrywer van die boek Stop sonder brieke, is van mening dat almal op die een of ander stadium met dwelms eksperimenteer. Hy noem dat dit miskien “cool”lyk om ʼn pil by “raves te pop” of ʼn “joint” te rook omdat dit natuurlik is, maar dat mens nie dwelms kan beheer nie. Hy meen dwelmmisbruik is ʼn swaar las om te dra; dit kan jou lewe vieslik opmors.

Van der Westhuizen skryf spesifiek vir mense wat dalk nog iets gebruik of vir dié wat dalk oorweeg om in die toekoms ʼn ding of twee te probeer. Dit is ook vir diegene wat weet hulle is verslaaf (“hooked”)of meen dis “cool” om af en toe te “drug” en uit te “chill”.

In sy boek verskaf Van der Westhuizen sewe waardevolle stappe hoe om uit die greep te ontsnap:

Stap 1: Neem ʼn besluit

As jy die moed het om die regte besluit te neem en dwelms te los, neem jy die eerste tree in die regte rigting. Die stap om van dwelms weg te breek, behels dat jy ʼn bewustelike besluit moet neem. Jy het waarskynlik self die besluit geneem om die goed te gebruik: “Face the fact”. Daarom moet jy ook besluit om self op te hou, niemand anders kan die besluit namens jou neem nie.

Stap 2: Breek die nuus

Ontbloot die probleem. Sodra die seer oopbars, kan die genesing begin. Dis dalk goed om met ʼn vriend of vriendin wat vir jou omgee, te praat. As jy bang is jou ouers gaan ʼn “gasket” blaas, neem jou vriend saam om met hulle te praat. Jou ouers sal dalk uit teleurstelling reageer, maar jy sal sien dat hulle bereid is om jou te ondersteun en die situasie saam met jou deur te sien.

Stap 3: Stel ʼn aksieplan op

Bou ʼn ondersteuningsnetwerk op. Omring jouself met betekenisvolle mense. Jou netwerk kan bestaan uit ouers, familie, vriende, bure, jou predikant of ʼn dokter. Dan kom die moeilike besluit: Wie is jou vriende en wie nie, want ons het vriende nodig. ʼn Vriend wat steeds met ʼn dwelmmentaliteit dink, trek jou af na hom/haar vlak en leefwyse. Die kruks van die saak is: Jy moet besluit wie jou ware vriende is – die vriende wat die pad na ware herstel saam met jou sal stap.

Stap 4: Bestuur jou drange (“cravings”)

Drange (“cravings”) is in sekere gevalle lewensgevaarlik. Om hierdie rede is dit belangrik om mediese behandeling te kry. Self al het jy van heroïne onttrek, sal die verstandelike drange (“mental cravings”) jou nog vir maande pla. Maak vrede daarmee, en maak planne. Dis belangrik om vooraf te weet hoe jy dit gaan hanteer. Hier het jy veral ʼn ondersteuningsnetwerk nodig.

Stap 5: Bestuur die “issues” in jou lewe

Verstaan jou “issues”. ʼn Mens raak nie net sommer op ʼn dag by dwelms betrokke nie, daar is gewoonlik ʼn rede hoekom jy dit doen. Gewoonlik is dit innerlike pyn wat na woede omswaai. Hierdie rebellie word ʼn manier om te “cope”. Maar op een of ander manier moet jy die waarheid in die gesig staar (oftewel jou “demons face”). Om hierdie “issues” in die gesig te staar, moet jy bereid wees om met iemand daaroor te praat. Wees versigtig wie jy kies om jou hart teenoor oop te maak. As jy eers met die regte persoon gepraat het, sal jy voel asof ʼn groot las van jou skouers afval.

Stap 6: Sien die slaggate

Daar is baie stories oor mense wat uit rehabilitasies kom en terugval in slegte gewoontes. Dit feit is, dit gebeur. Terugvalle kan vermy word deur ʼn duidelike plan van aksie uit te werk en verkeerde pelle te vermy.

Stap 7: “Boost” jou selfvertroue

Dis jou eie verantwoordelikheid om jou selfvertroue ʼn hupstoot te gee. Niemand anders sal dit vir jou doen nie. Stel vir jouself doelwitte byvoorbeeld om as ʼn kelner te gaan werk of ʼn nuwe stokperdjie te beoefen. Terwyl jy jouself toerus om om ʼn nuwe jy te wees, moet jy die volgende onthou:

  • Jy doen dit nie om met ander mee te ding nie, jy doen dit vir die genot wat jy daaruit put.
  • Jy doen dit nie om ʼn “show-off” te wees nie, maar eerder goed oor jouself te voel.
  • Pasop om eensydig en obsessief oor jou nuwe doelwitte te raak. Handhaaf ‘n balans.
  • Uithang by “weird” plekke. Kies plekke wat jy weet dwelmvry is en waar jy nie in die versoeking gestel sal word nie. Vertrou jou “gut feeling” dat die plek waar jy jouself bevind nie veilig en dwelmvry is nie.
  • As jy geïrriteerd of rusteloos voel, hou jouself besig, en rig jou gedagtes op positiewe dinge. Hervat ʼn ou stokperdjie wat jy afgeskeep het, of vind ʼn nuwe een, en put bevrediging uit die aktiwiteit. Gee jouself erkenning vir elke klein oorwinning; klein oorwinnings lei tot groot oorwinnings. Oefening help vir rusteloosheid, of gebruik ʼn natuurlike middel wat rusteloosheid aanspreek.
  • Selfbejammering gaan jou nêrens bring nie. Erken die probleem. Dit help om die probleem ʼn naam te gee en te verpersoonlik. Sodoende kan jy die probleem in die oë kyk en daarmee vrede maak.

Ander hulpbronne

Staanvas-behandelingsentrum bied ook ʼn voorkomings- en behandelingsprogram vir tieners.

Kontakbesonderhede:

(012) 333 7702 / [email protected] / www.stabilis.org.za / Haarhoffstraat-Oos 1229